Zehirli mantar nasıl anlaşılır ve mantar zehirlenmesi belirtileri

0
177

Türkiye’de zehirli, zehirsiz mantarların hemen her türü yetişmektedir. Zehirli olanların ortaya koyduğu önemli tehlike ne yazık ki halk arasında iyi bilinmemektedir, özellikle kırsal kesimde, mantarlar yetiştiği yerlerden gelişigüzel toplanıp, yenilir ve böylece de çoğu başka nedenden veya hastalıktan olduğu sanılan, zehirlenme ve ölüm olayları meydana gelir. Bunlardan açıklığa kavuşturulanlardan bazılarının günlük yayınlarda yer aldığını görmekteyiz, izlediğimiz kadarıyla tehlike ile daha çok da ilkokul çağında olan çocuklar karşılaşmaktadır. Bu yaştakiler için, pek çok yerde mantar toplama, pişirip yeme çekici bir eğlence kaynağıdır.

Mantarlar aslında protein ve vitamin değerleri yüksek, lezzetli besin maddeleridir. Ancak kendiliğinden kırda, ormanda, bahçelerde yetişen yenilebilir mantarlar arasına çok şiddetli, öldürücü zehirleri içeren mantarlar da karışmaktadır. Bunları yenilebilir diğer mantarlardan ayırmak hemen hemen imkansızdır. Morfoloji ile, yani mantarın şekil ve yapısına bakılarak karar verilemez. Çok deneyimli olduğu iddia edilen uzman kişilerin bile yanıldıkları görülmüştür. Ayrıca halk arasında tehlikeyi küçümseyen yanlış bazı inançlar da yerleşmiştir. Örneğin zehirli mantarın kaynar suya atılması veya sirkeye bastırılmasıyla zehirliliğini giderileceği sanılır ki, bu büyük bir hatadır. Yine mantar kurutulursa zehirinin kendiliğinden kaybolacağına inanılır. Bu görüş bazı mantar türleri için doğru olabilir, fakat pek çoğu ve özellikle aşağıda açıklanacağı gibi öldürücü zehirlenmeye sebep olanlar için tamamen yanlıştır. Gümüş bir eşyanın mantarla temasında meydana gelecek değişiklik de zehir giderici olma yönünden güven verici olmaktan uzaktır.

Zehirli mantarların pek çok türü bulunmakla beraber, konuyu anlaşılır hale koymak, topluma yönelik bilgi verebilmek için, bunları iki bölüme ayırarak tanıtmakta pratik yarar vardır.
1- Zehirlenmeleri hafif seyirli mantarlar: Bu özellikte olan mantarlara doğada daha çok rastlanır. Entoloma lividum, inocybe’ler ve amanita muscaria bunlara örnek gösterilebilir. İçerdikleri zehirler muskarin, atropin benzeri alkoloidler ve yapıları bilinmeyen bazı zararlı maddelerdir.
Bu tür mantarlarla zehirlenme tipik olarak, mantar yemeğinden sonra yarım veya üç saat içinde başlar. Belirti olarak, örneğin E.lividum türünde orta şiddette bulantı, kusma, ishal. İnocybe türü mantarla zehirlenmede sıcaklık duygusu, tükürüğün artması, şiddetli terleme, tansiyon düşmesi, görüşün bulanması. A. muscaria zehirlenmesinde hafif bulantı, kusma, isal ve nöro-psişik bozukluklar (baş ağrısı, şaşkınlık, kas çekilmeleri, hayal görme, delirme,’vb.) gözlenir. Bozukluklar, genellikle kendiliğinden 8-10 saat içinde diner. Önlem alınırsa daha kısa sürede tam iyileşme sağlanır. Ölüm nadirdir. (%1-2).

2- Zehirlenmeleri ağır ve tehlikeli seyirli mantarlar. Bunların tipik örneği Amanita phalloides’dir. Tehlikeli mantar zehirlenmelerinin %90’ına neden olan bu mantar türüdür. Zehiri bir cydopeptit’dir ve zehirliliğini hücre tahribi yoluyla sürdürür. Kurutmaya, bekletmeye ve kaynatmaya dayanıklıdır. Yemeği çok lezzetlidir, 100 gr. mantarda yetişkin bir insanı öldürecek kadar zehir (phalloidin) vardır. Burada zehirlenme, mantar yemeğinin yenilmesinden 5-8-24, hatta 48 saat gibi uzun bir zaman aralığından sonra başlamaktadır. Belirti olarak, başlangıçta şiddetli bulantı, kusma, ishal ve şok görülür (bu dönemde ölüm mümkündür). Zehirlenmeyi takip eden 2„3. günlerde ve daha çok 5. günde ağır karaciğer bozukluğu gelişir ve iki, üç gün içinde karaciğer koması ve ölümle sonuçlanabilir. Kalp ve bazen böbrek de zehirlenmeye katılarak, tabloyu ağırlaştırır veya ölüm nedeni olabilir. Amanita phalloides ve benzeri mantar zehirlenmelerinde ölüm oranı yüksektir (%50). Tedavinin bir hastanede izlenmesi zorunludur.

Kimler Neler Demiş?

avatar
  Subscribe  
Bildir