Yarasalar nasıl avlanır? Yarasalar hakkında bilgi

0
48

Yarasalar neden çığlık atar

Yarasalar beslenmek için, ultrason denilen çok yüksek titreşimli ses dalgaları (ultrason) yayar, bu­na yarasaların çok tiz çığlığı diyebiliriz. Bu çığlığın frekansı 20.000’in üzerinde olduğundan, bizler onu duyamayız. Bu ultrason çığlıklar havadaki ve yerdeki küçük hayvanlara çarparak yansır ve yarasaya geri gelir. Yarasa bu yansıyan ultrason dalgalarını işit­me sistemiyle algılar. Bir diğer deyişle yarasa, ken­di söyler, kendi dinler, fakat bu arada avını da yakalar. Radar gibi çalışan bu sistem, yarasaya avın bulunduğu noktayı büyük bir kesinlikle bildirir. Ya­rasanın işitme sistemi, yalnız kendi sesini duyacak şekilde yapılmıştır (bazı insanlar da öyle değil mi?); yanı ancak belli frekansları algılar, frekans gamı dar­dır. Frekans gamının dar oluşu sayesinde yarasa, yansıyan dalgadaki en ufak bir frekans değişikliğini derhal anlar, böylece avının hareketlerini değişen fre­kanslar şeklinde algılar ve onu kolayca bulur. An­cak şu var ki, yarasa avına yaklaşırken, fizikte Doppler etkisi diye bilinen bir olay nedeniyle, hare­ket halindeki ava çarpıp yansıyan ultrason dalgala­rının frekansı değişir; bu durumda yarasa, attığı çığlıktan daha farklı bir ses duyacaktır. Yarasanın işit­me sistemi ancak belli frekansları duyabildiğinden, bu değişmiş frekans onun işitme gücünün çok dışı­na düşebilirdi. İşte burada olağanüstü güzel bir olay geçer: Yarasa attığı her çığlığın frekansını, yansıyıp gelen dalganın frekansına uyacak şekilde değiştirir.
Oyleki avdan yansıyan dalga daima yarasanın işit­me sistemini maximum etkileyecek bir frekansta bulunur.

Fakat yarasa bu “geri besleme” (feedback), ola­yını nasıl gerçekleştirmektedir? Av kendisinden ka­çarken veya kendisine doğru koşarken, frekans Doppler etkisi nedeniyle sürekli değiştiği halde, ya­rasa nasıl olup da kendi duyulmaz çığlıklarını bu yan­kılara göre ayarlayabilmektedir?

Yarasa bey­ninde iki farklı nöron tipi bulunmaktadır; bunların biri yansıyan ultrasonu algılar, diğeri yarasanın çığlığı­nı oluşturur (bazı kaslara komut vererek). Bu iki nö­ron, beyinde eşgüdümlü çalışır; öyleki yankının, frekansı değişince, birinci nöron bunu algılar ve ikinci nöronu baskılayarak veya uyararak, çığlığın frekan­sının yankının frekansına uymasını sağlar. Karanlık arttıkça parlayan fenerler gibi (bu, büyük insanların tanımı da olabilir), yarasanın çığlığı da ortamın du­rumuna göre frekans değiştirir ve en yararlı sonuca varır.

avatar
  Subscribe  
Bildir