Tsunami nedir, Tsunami nasıl ve neden oluşur?

0
51

Tsunami Oluşumu ve Hareketi

Tsunami, tektonik olaylar ile de­nize enerji geçmesi sonucu oluşur. Dalga boyu yüzlerce kilometre uzun­luğunda olduğundan uzun dalgalar sı­nıfına girer ve hemen her su derinliğinde sığ su dalgası koşullarını sağla­yabilir. Denizde, derinlik farklılaşması etkisiyle sapmaya uğrayarak ve karşı­laştığı engeller (adalar) nedeniyle dö­nerek yoluna devam eder. Kıyılara geldiğinde taban sürtünmesi ve yansı­madan etkilenerek taban eğiminin özelliklerine göre tırmanır. Tsunami, ilk oluştuğunda tek bir dalga halinde­dir. Kısa bir süre içinde üç ya da beş dalgaya dönüşerek çevreye yayılmaya başlar. Bu dalgaların birinci ve sonuncusu çok zayıf olup diğerleri ise etki­lerini kıyılarda oldukça şiddetli biçim­de hissettirecek enerjiyle ilerlerler.

Bu nedenle depremden kısa bir süre sonra kıyıda görülen yavaş ama anor­mal su yükselmesi ilk dalganın geldi­ğini belirler. Bu yükselme, arkadan gelecek olan çok kuvvetli dalgaların ilk ve tek habercisidir.

 

Tsunaminin hareketi, diğer dalga türleri gibi matematiksel model kuru­larak incelenebilmektedir. Matema­tiksel modellerde, derin denizde line­er dalga teorisine göre çıkarılan dalga denklemlerinin, başlangıç değer prob­lemi şeklinde sayısal yollarla çözülme­si: sığ su derinliğinde ise (30 m’den küçük derinliklerde) taban sürtünme­si de gözetilerek sayısal çözümün kı­yıya kadar devam ettirilmesi amaçlan­maktadır. Bu modeller, denizdeki depreme bağlı su düzeyi değişimine ilişkin verileri girdi olarak alıp işleyebilmekte ve kıyılara ne zaman ve ne biçimde ulaşabileceği konusunda bilgiler üretmektedir.

avatar
  Subscribe  
Bildir