Semender nedir? Semenderler nerelerde yaşarlar?

0
28

DONDURUCU SOĞUKTA YAŞAYAN CANLI – SEMENDER

Sibirya Semenderle­ri donmuş toprak­ların metrelerce derinliklerinde yıl­larca kaldıktan sonra buzları çözülür, kalkarlar ve normal yaşama dö­nerler. Yerel efsanelere göre bunlar Pleistosen çağda mamutlarla bera­ber donmuş ve bugün buzları çözüldüğünde yeniden hayat buluyor olabilirler.

Ancak bu efsanelerin doğruluğu şüphelidir. Oysa bilim adamları bu kadar eskiden yaşamış bir organizmadan DNA örneği almayı çok isterler­di.

14 metre derinlikte, 12 000 yıl önceki Pleisto­sen çağda birikip kalmış buz tabakalarında, don­muş semenderler bulunmuştur. Ancak bunlar, bu derinliklere muhtemelen çok daha sonraları, don­muş tabakalardaki çatlaklardan düşmüşlerdir. Sibirya Keleri olarak da bilinen Sibirya Se­menderi (Hynobias keyserlingii), yine de dikkate değerdir.

Daniil Berman ve Sibirya Magoran’daki ‘Ku­zeyin Biyolojik Sorunları Enstitüsü’nde çalışan meslektaşları, bu canlıyı incelemek için Yukarı Kolyma Nehri’ne gitmiş ve -50°C sıcaklıkta bile yaşayabildiğini saptamışlardır.

Boyu 13 cm ye kadar çıkabilen semenderin dişisi genelde erkeğinden iridir. Çok iyi bir yüzücü ve iyi bir gezgindir. İleri doğru hareket eder­ken, vücudu ve kuyruğu yılan gibi belirgin dalga­lanmalar yapar.

Berman, semenderin, toprağın kalıcı olarak donmuş alt katmanlarındaki yaşama kusursuz olarak uyum sağladığını saptamıştır. Yaşama ala­nı, Kuzey Kutup Dairesi’nin kuzeyinde. Doğu Av­rupa’dan Doğu Sibirya’daki Chukotka yarımadası­na kadar uzanan semenderin, bu bölgede başka amfibiyan rakibi yoktur. Yalnız, toprakların yer yer donmuş olduğu, yaşama alanının güney kesi­mi Sibirya Kurbağası (Rana sibirica)’nın yaşam alanıyla kesişir. Semender, yazın oluşan küçük göl ve su birikintilerinde ürer. Yumurtlayan dişi, her biri 50-60 yumurta içeren iki adet şeffaf spi­ral kesecik bırakır. Bunlar kuzeyde 17 ila 22, gü­neyde 23 ila 28 gün sonra çatlarlar.

Başkalaşımdan sonra genç semenderler, göl­cüklerden 1 km kadar uzaklaşıp yayılırlar. Yetiş­kinlerse yaz boyu suya yakın kalırlar. Yaşam ala­nının büyük bölümünde yaz yalnızca 3-4 ay sü­rer, Semenderler yılın geri kalan toprak veya bitki örtüsünün içinde donmuş olarak geçirirler.

Araştırmacılar, genç semenderlerin ormanda, sıcaklığı -15°C nin altına düşmeyen ot kümeleri ve ölü ağaç kütüklerinin; ye­tişkinlerin ise göl kenarla­rında yosun yığınlarının içinde kış uykusuna yattık­larını saptadılar. Buralarda sıcaklık -30°C ye kadar düşebilmektedir. Daha açık alanlarda olan yetiş­kinler buzlarını daha önce eritip çıkarlar ve dolayı­sıyla kendilerine göldeki en iyi bölgeleri seçerler.

Semender donukken yaşayabilen tek örnek değildir. Birçok kurbağa cinsi bir buz tabakasının altındaki orman tabanında veya suda, vücut sula­rının % 65’i donmuş olarak kış uykusuna yatabilir­ler. Ancak görülmüştür ki, şiddetli soğuğun Sibir­ya Semenderi’ni öldürebilmesi çok daha uzun bir süreyi gerektirmektedir. Berman, kar ve bitki örtü­süyle sağlanan yalıtımın olmadığı durumlarda, se­menderlerin ölmeleri için haftalarca -50°C nin al­tındaki soğukta kalmaları gerektiğinı saptamıştır.

Berman, asıl nedenin soğuk değil, su kaybı oldu­ğundan şüphelenmektedir. Ani donma Sibirya Semenderi İçin ciddi bir sorundur. Soğuğa alışmak ve “antifriz maddeleri­ni’ üretmek için zamana ihtiyacı vardır. Bu mad­deler kandaki ve hücrelerdeki suyun yerine ge­çerek dokuların keskin buz kristallerinden zarar görmesini önler. Bazı hayvanlar donmamak için glukoz, gliserol ve benzer bileşikleri kullanırlar. Sibirya Semenderi’nin mekanizması ise tam ola­rak bilinmemektedir.

Berman birçok genç semenderin baharda en yakın suya ulaşmaya çalışırken, don nedeniy­le öldüğünü saptamıştır. Bunun aksine, su kena­rında kışlayan yetişkinler, ilkbahar sıcaklıklarında­ki büyük dalgalanmalardan suya girerek kurtulur­lar.

Sibirya Semenderi’nin yıllarca donuk kalabildi­ği kesindir.

avatar
  Subscribe  
Bildir