Jojoba bitkisi ve yağı hakkında bilgi. Jojoba bitkisinin kullanım alanları, yağının özellikleri.

0
10

Jojoba 10-15 yıllık bitkileri 150-250 cm boylanan, küçük gri-yeşil renkli yapraklı, çalı görünümünde bir bitkidir. Çok yıllık, daima yeşil, üreyen bitkilerin yaklaşık yarısı dişi, yarısı erkektir. Yertiştiği tohumlarına benzeyen tohumlarında % 50-60 oranında yağ bulunur. 100 ila 200 yıl yaşayabilen jojobaya çöl bitkisi de denilmektedir.

İspanyollar, Amerika Kıtasfna ayak bastıkiannda, yerlilerin jojoba ürünlerini çeşitli amaçla kullandıklarını görmüşlerdir ABD’nin Arizona Eyaleti’nde yüzyıllardır, yabani olarak jojoba üremektedir.

Jojoba hakkında ilk yazı 1701 tarihinde yayınlanmıştır. 1789’da ise bir papaz, Meksika’da üreyen jojoba hakkında ilk ayrıntılı bilgiyi vermiştir. 1933’de Arizona Üniversitesi’nde lojoba ile ilgili tanıtım yayınları yapılmıştır.

Jojoba’nın son yıllarda hızlı ve ilginç bir tarzda tanıtılmaya çalışılmasının sebebi, faydalanma alanlarının ve ekonomik yönlerinin öğrenilmesi olmuştur. Balina yağı, bir çok amaçla tüketilmektedir. Ancak balina, nesli çok azalıp, avlanması da yasaklanınca, yalnız ABD’de yılda tüketilen 30-40 bin ton balina yağının yerini tutacak yeni bir yağ aranmıştır. Balina yağına benzeyen ve onun yerine kullanılabilecek yağın jojoba yağı olduğu anlaşılınca jojoba bitkisi büyük ilgi toplamıştır. Kendi kendine üreyen yabanilerinin korunması ve yeni üretim için hızlı çalışmalara geçilmiştir. Jojoba ilgi çeken bir bitki olmuş, yağı çok aranan, pahalı, değerli bir yağ haline gelmiştir.

Jojoba yağı, kokusuz, adeta renksizdir Basit bir rafine işleminden sonra, hiç bir yağda olmayan saflık özelliğini göstermekte, yıllarca bozulmaksızın depoda saklanabilmektedir. Endüstri de ve diğer yönlerde jojobaya dayalı 200 den fazla ticari madde piyasaya sunulmuş bulunmaktadır.

Jojoba yağı, kozmetikte çeşitli yönde tüketilmekte, örneğin bu yağ ile yapılan kremler, insan cildine kolayca nüfuz edebilmekte ve kalıntı da bırakmamaktadır. Balina yağına eşdeğer olan jojoba yağı, yüksek sıcaklık ve basınç altında özelliğini korumakta, eşi bulunamayan bir yağ olarak değerlendirilmektedir

Uçak motorlarında kullanılan jojoba yağının, oto motorlarında motor yağı olarak, iki yüz bin kilometre yapabilecek özelliği olduğu söylenmektedir. Motor yağına, bir miktar katılan jojoba yağı, aynı yakıtla alınan yolu, 3-5 misli artırmaktadır.

Jojoba yağının diğer kullanış yerlerinin başlıcaları ise şöyledir: penisilin üretiminde en önemli bir sorun olan köpükleşmeyi önlediği için çok aranmaktadır. Hidrojene edilince (margarin yapımında olduğu gibi) oldukça seri bir yağ elde edilmekte, araba, ayakkabı, karton, kağıt cilalanmasında son derece uygun bir kullanım alanı bulunmaktadır. Gıda sanayiinde, konservecilikte kalite muhafazası, tazeliği koruma, tadı devam ettirme, serileştirilmiş yağ, sakız, yapıştırıcı, deterjan, krem, melhem, reçineler, mum sanayiinde, vernik, lineleum, matbaa mürekkebi yapımında kullanılmaktadır. Jojoba yağı, kalorisi olmayan “polyunsaturated” yapıya sahip, doğal bir salata ve pişirme yağıdır. Bu yağ kelliğe ve saç dökülmesine karşı kullanılmakta, saç büyümesini teşvik etmektedir. Verem ve ergenlik sivilceleri tedavisinde yararlanılmaktadır.

Jojoba küspesi, % 26-32 proteini kapsamaktadır. Bileşiminde bol miktarda karbonhidrat bulunduğundan, hayvan yemi olarak değerlendirilmektedir. Jojoba kansere, mide ve böbrek düzensızliklerine karşı ilaçtır. Jojoba çok ve farklı kullanım alanlan ile çağımızın ilginç bir bitkisi haline gelmiştir.

Jojoba bitkisi, çok zor koşullarda üremesini sürdüren bir bitkidir Aşın seri çöl iklimi koşullarında, kuraklıkta, gündüz 40°C sıcaklığın üstünde gelişebilmektedir. Don olayları karşısında bile canlılığını koruyabilmekte. -5°C’de kısa süreli olarak, -9.4°C dona dayanabilmektedir. 350-400 milimetrelik yıllık yağışta gelişebilmekte, 2-3 metreye kadar derine inebilen kökleri ile 2-3 aylık kuraklık devresine dayanabilmektedir. Verimsiz, kıraç, kum yapısında, işe yaramayan topraklarda, yamaçlarda üreyebilmektedir.

Bir dekar alanda 175 ila 200 jojoba bitkisi üretilebilmektedir Her bitki 5 yaşında tohum verimine başlayabilir ise de, normal verim 12-13 yaşında olmaktadır. 12 yaşındaki olgun bir bitkiden 3-10, ortalama 4-5 kilo tohum elde edilmektedir. Bu durumda dekardan 125-450 kilo tohum alınabilmektedir.

Plantasyon halinde üretildiği zaman, dekar başına 225-250 bitki olduğu ve bunun 162’sinin dişi olarak hesap edildiğinde 12 yaşlık olgun, bir dekar jojoba bahçesinden, dekara 700-800 kiloya kadar tohum alınabileceğini raporlardan öğrenmekteyiz.

Çok farklı ve çok önemli tüketim yerleri olan lojobanın üretimi kolay olmaktadır, iklim ve toprak istekleri çok azdır Bu sebeple de birçok ülke joıoba üretimine başlamıştır. Örneğin İsrail 1950’den beri Negev Çölü ile Ölü Deniz kıyılarını değerlendirmek üzere, jojoba üretmektedir. Avustralya’da üç eyalette üretimine geçilmiştir Japonya, Batı Almanya. Danimarka, İran, İrak. Suudi Arabistan, Ghana’da Orta Amerika ülkelerinde jojoba üretimi ve araştırılması yapılmaktadır. ABD’de, başta Arizona Eyaletinde olmak üzere, yabanilerinin yerinde korunması, çeşitlerin seçimi ve ıslahı ile Kaliforniya, Teksas’ta Meksika’da Sonora mıntıkasında üretimi devam etmektedir. Arizona’nın Tucson Dağları nda. 1609 kilometre boyunca vadi ve yamaçlarda 300-1500 metre arasındaki yüksekliklerde, Kaliforniya’da deniz seviyesinde. Sonoran Çölünde yine dünyanın birçok bölgesinde doğal olarak üremekte ve üretilmeye çalışılmaktadır.

Prof.Dr. Kamil İLİSULU

Kimler Neler Demiş?

Bildir
avatar
wpDiscuz