İnsan evrimi. İnsan beyninin gelişimi

0
14

En eski atalarımız kimler

Yerkürenin oluşumu 4,6 milyar yıl kadar eskiye inerken, Homo genуs’unun evrimsel geçmişi ise ancak 3 milyon yıllık kısa bir dilimi kapsar. En eski atalarımız hаngi tür canlılardan ayrılarak evrimleşti?

Bu sorunun yanıtı kuşkusuz, taksonomik verilerin ışığında aranacaktır. İnsan, canlı­lar arasında hayvanlar aleminin memeliler sınıfının Primata takımında yer almakta­dır. Primata takımı içinde ise prosimian (lemur, tarsius vb.) ve simian (maymun ve kuyruksuz, büyük maymun) grupları ile dereceli olarak akrabayız. En yakın akrabamız olan kuyruksuz büyük may­munlar (jibon, orangutan, goril ve şem­panze) ile evrimsel olarak yollarımız yak­laşık beş-beşbuçuk milyon yıl önce ayrıl­mış ve atalarımız (Hominid) ilk kez Afri­ka kıtasında görülmeye başlanmışlardır.

İnsanoğlu öteki canlıların aksine, sa­dece biyolojik olarak tütleşerek evrilmemiş, aynı zamanda kültürel açıdan önemli bir gelişim gös­termiş benzersiz bir canlıdır.

Çevresine sadece biyolojik ola­rak değil, kültürel olarak da adapte olabilmektedir. Acaba insanın geçirdiği evrim vücu­dunun hangi kısmında kendini gösterdi? Başka bir deyişle, biyolojik evrim mekanizması kuyruksuz büyük maymunlarla insanı nasıl birbirinden ayırdı?
Nasıl işledi? Doğal seçilimin beynin evrimindeki rolü ne oldu? Bu soruların yanıtlarını bi­ze ancak fosiller verebilmekte’dir. İnsanın en eski atalarına ait kalıntılar Afrika’nın güney ve doğusunda yer alan mağaralardan ve açık alanda birikmiş sedimanlardan gelmektedir. Palcoantropologların uğraşı alanı; insanın evrimi üzeri­ne yapılan çalışmaların birincil laboratuvarı olan kazı alanları, fosilleri günümüze kadar saklayan doğal ortamlardır.
Fosillerden edindiğimiz bilgilere gö­re; ilk hominidin beyin kapasitesi yakla­şık 450 cm3’til ve bu günümüzde yaşa­yan kuyruksuz büyük maymunların (apel değerine yakın bir ölçüdür. Australopithecus afarensis adı verilen bu tür iki aya­ğı üzerinde yürümeye uyan ilk canlıdır.

Homo sapiens memeliler arasında beyni süratle evrimleşen tek örnektir. İlk üç milyon yıllık dönemde beyin kapasitesin­deki artış az iken, kültürel evrimin görül­meye başladığı son iki milyonluk dönem­de bu hızlanmıştır. Bu ise, insanoğlunun ilk alet yapmaya başlaması ile hem za­manlıdır. Austtalopithecus afarensis’ten Homo genus’unun ilk üyesi olan Homo habilise kadarki dönemde beyin kapasi­tesinde hızlı bir artış gözlenmemekle bir­likte bu süre içerisinde yaşamış olan tür­lerin iki ayak üzerinde dik yürümeve A. afarensis’ten daha iyi adapte oldukları bilinmektedir. Homo habilis (akıllı-becerikli insan) ilk alet üreten örnek olarak 600-700 cm3’lük beyin kapasitesine kar­şın vücut gelişimi açısından eski atalarının ölçülerini korumaktaydı.

Yaklaşık 1.5 milyon yıl önce, yine Af­rika’da, Homo crecrus adı verilen yeni bir tür görülür. Bu türün beyin kapasitesi yaklaşık 800 cm3‘tür ve vücut ölçüleriyle de günümüzün insanına yakın değerler ta­şır. Bu tür yaklaşık 1 milyon yıl önce Afri­ka dışına göç ederek Asya ve Avrupa’ya yayılmıştır. Bundan sonra ortaya çıkan di­ğer insan türlerinde de (Arkaik Homo sapiens, Homo sapiens ncanderthalensis) beyin kapasitesindeki artış devam ederek, modern insandaki boyutlarına ulaşmıştır. Günümüzde yaşayan Homo sapiens türünün (modern insan) beyin kapasitesi yaklaşık 1400 cm3′lür ve bu da şempanze beyninin üç katı kadardır.

Fakat, genel bilgilenmeye karşın, beyin kapasitesi ile zeka arasında pek ilişki yoktur. Beyin kapasitesi ile birlikte insan beyninin yapısında da bazı farklılıklar or­taya çıkmıştır. İnsanda neocortex (beyin gri cevherinin evrimsel açıdan en yeni olan kısmı) ve ilgili alanlar hacimsel olarak diğer bölümlerden daha çok art­mıştır ve motor aktıvireyi idare eden cerebellum daha geniş­lemiştir.

İnsan beyni, diğer primat­lardan farklı olarak, limbik sis­temi ile motivasyon, duygu, sosyal iletişim açısından yeniden organize olmuştur ve konuşma yeteneği ile de diğer canlılardan ayrılır. Günümüzde insan, kültürü ile her türlü ekolojik ortama adapte olabilen, kendi ekolojisini değiştirebilen bir canlı olup, bu dünyada ve belki de evrende ilginç ve yal­nız bir canlıdır.

avatar
  Subscribe  
Bildir