hz İsa ne zaman doğdu, vaftizi. Noel ne zaman ve nasıl kutlanır

0
18

Noel Kutlamaları

İsa’nın doğum günü olarak kabul edilen 25 Aralık, yani Noel gününün, tarihte ilk kez Roma’da, 4. yüzyılın ikinci çeyreğinde kutlan­dığı biliniyor. 6 Ocak’ta ise İsa’nın vaftizi kutlanıyordu. 4. yüzyılın sonlarında 25 Aralık İsa’nın doğumunun kutlandığı gün olarak doğuda (Kudüs dışında) yerleşti; 6 Ocak ise vaf­tizin kutlandığı gün olarak kaldı.

Batı’da bu süreç daha farklı gelişmişti. 6 Ocak, yani Epifanya, Müneccim Kralların (do­ğuda gördükleri yıldızdan esin alarak, yeni doğmuş olan Hz İsa’yı görmeye gelen üç mü­neccim [Matta 2:1-12)) Beytlehem ’e gelmele­rinin kutlandığı gün olarak yerleşmişti.

Roma’da 25 Aralık …Roma’da 25 Aralık, kış gündönümünde daha fazla parlamaya başlayan “fethedilmemiş” Güneş’in (natalis solis invieti) doğum gününün kutlandığı İmparator Aurelius tarafından belirlenmiş bir putperest festivali idi. MS 336 yılından önceye rastlayan bir tarihte Roma’daki kilise, ay­nı günde hem İsa’nın doğum gününün hem de doğruluk timsali Güneş’in doğum gününün kutlanması kararını aldı.

Mısır’da 6 Ocak… İskenderiyeli yazar ve ilahiyatçı  Titos Flavios Clemens, MS yaklaşık 200 yılında Mısır’daki Gnostikler (Gnostisizim: Hıristiyanlığın başlangıcında ruhani sırları ve yaradılışın sırlarını bilme iddiasında olan mezhep)’in İsa’nın vaftizini, doğru tarihin 6 Ocak olduğu söylenmesine karşın,10 Ocak’ta kutladıklarını bildiriyor. Her iki durum da da kutlanan gün vaftiz olayının yıldönümü idi. Mısır’da Gnostikler’den farklı olarak 6 Ocak tarihinin kilisenin bir festivali olarak kutlanması, yaklaşık 5. yüzyılda gerçekleşti.

İmparatorluğun Doğu Kesiminde Noel Kutlaması… Doğu’da Noel’in ayrı bir festi­val olarak kutlandığına ilişkin ilk kanıt, baş­kent Konstanrinopolis’te bulunuyor. Noel’in Antakya’da da Konstantinopolis ile aynı za­manda kutlanmaya başladığı biliniyor. Burada da kutlama gününe ilişkin karşıtlıklar yaşandı­ğı: ancak 4. yüzyılın sonlarında İsa’nın doğu­m gününün 25 Aralık, vaftizi ile birlikte insanlara görünmesinin de 6 Ocak olarak kabul edildiği anlaşılıyor.

Noel’in doğunun diğer kesimlerinde yayı­lışı çok daha çabuk oluyor. Mısır’da İsa’nın do­ğum ve vaftiz gününün iki ayrı tarihe bölün­mesi ilk kez 432’de gerçekleşiyor. 431 ‘de Efes Konsili’nin Meryem’den doğan çocuğun sonsuz ilahiliği konusundaki üstelemelerinin de bu kutlamanın yayılmasına hız kazandırdığı son derece açıktır, düs’te ise Noel gününe olan karşıt­lık uzun bir süre devam etti ve ni­hayet 6. yüzyılda İsa’nın doğum günü 6 Ocak olmaktan çıkıp, 25 Araiık’ta kutlanmaya başla­dı. Ermeni kilisesi, do ğum gününü hala 6 Ocak olarak kabul ermek e ve kutlamayı da o gün yap­maktadır.

Batı Dünyasında Noel  Kutlamasına İlişkin Gelenekler… Doğu ki­liseleri Noel’i aynı gün bir melekten iyi ha­berler aldıklarına inanılan çobanların ziyaretini ve Müneccim Kralları anma amacıyla kutlar­lar. Batı kiliselerinde ise Müneccim Krallar’ın İsa’nın önünde secde etmeleri. Epifanya gü­nüne dahil olduğundan, doğum olayı ve ço­banlar yalnızca hatırlanır. Noel’in bu şekilde kutlanmasının kökeni, Roma’ya, 5. yüzyıla ka­dar uzanmakla birlikte, bu konuda açık ve ke­sin kanıt yoktur. Roma Katolik kilisesinde ya­pılan üç ayinden biri gece yarısında. İkincisi de şafakta yer alır.

Noel’e ilişkin geleneksel adetler, İsa’nın doğum gününün kutlandığı yortu ile putperest kültüründe kış ortasında yapılan tartma ve Gü­neş’e yönelik ayinlerin aynı zamana rastlaması sonucu, birkaç kaynağa dayanmaktadır. Roma kültüründe Satürn bayramı (17-24 Aralık), in­sanların birbirlerine iyi dileklerde bulunup, ar­mağanlar verdikleri bir dönemdi. Noel kutla­maları bu adetlerden dolaylı olarak etkilenmiş olsa da Noel’in gündönümü sırasında kutlanması, mevsime, Güneş’e dayalı bir temel vererek: yılın ilk günü yani 1 Ocak günü evlerin yeşil, ışıklı nesnelerle süs­lenmesi, çocuklara ve yoksullara armağanlar verilmesi adetini beraberinde getirdi. Kilise­nin 1 Ocak gününün yeni yılın ilk günü olarak kutlanmasına karşı çıkışının nedeni de, bunun bir anlamda putperest uygulamaya dönüşü simgelemesidir.

Germen kavimler Galya, İngiltere ve Orta Avrupa bölgelerine yerleşmeye başladıkların­da, gündönümüne ilişkin törelere Germen- Kelt Noel adetleri de eklendi. Kutlama ve ölüm adetlerine ilişkin gelenekleri de içeren Noel mevsimi, bir değişim süreci içinde olan gündönümüne ait yeni yıl kutlamaları ile bir­leşti. İnsanların birbirlerine yakınlaşmaları ve iyi dileklerde bulunmaları, özel yiyecekler yenmesi, süslü çam ağaçlarının kullanılması, içki içilmesi, armağanlar verilmesi gibi adet­lerin tümü, bu şenlik mevsiminin farklı yönlerini ifade etmektedir. 8. yüzyılda Aziz Boniface’nin Almanya’nın hıristiyanlaşmasını tamamlamasından sonra, Odin’in kutsal meşesinin yerini almak üzere çam ağacını Kutsal çocu­ğa (İsa) atfetmesi ile, yeşil rengin yaşamsallığın sembolü olarak kullanıl­maya başladığı görülür.

avatar
  Subscribe  
Bildir