Güneş patlamaları, lekeleri ve etkileri 

Güneş patlamaları, Güneş’in aktif olduğu yıllarda ortaya çıkar ve Güneş’­in etkinliği gittikçe artmaktadır. Güneş etkin­liğinin artışıyla beraber, patlamaların şiddeti ve sıklığı da artacaktır.

Güneş patlaması, Güneş’ten bölgesel olarak 10 milyar tona varan büyük kütleli kızgın plazma bulut­larının büyük bir enerjiyle bir anda uzaya fırlatılma­sı olayıdır. Bu patlamalara astronomide “flare” adı verilir. Patlamanın süresi, patlamanın büyüklüğüne göre birkaç dakikadan birkaç saate kadar sürebilir.

Güneş patlamaları güneş lekeleriyle doğrudan ilgilidir. Güneş lekeleri ise 4000 Gauss’a varan büyük manyetik alanların Güneş yüzeyine çıktığı bölgeler­dir. Leke bölgelerinden yükselen manyetik akım, ilmek­ler oluşturarak Güneş atmosferi içinde, yüzeyden 300.000-350.000 km yükseğe kadar uzanır. Manyetik basıncın hakim olduğu Güneş atmosferinin üst kat­manlarında, manyetik ilmeklerin içi plazmayla dolar. Karmaşık durumdaki manyetik ilmek tepelerinin et­kileşmesiyle, plazmayı tutan ilmekler açılır ve güçlü manyetik alanda spiraller çizerek hızlanan yüklü par­çacıklar manyetik alanla beraber uzaya savrulur, iş­te bu olay güneş patlamasıdır. Patlamanın şiddeti, manyetik alan şiddetine (veya lekeli bölgenin büyük­lüğüne) ve lekeli bölgenin manyetik karmaşıklığına bağlıdır. Güneş patlamalarının, gelişimini tamamla­mış veya tamamlamak üzere olan bir leke bölgesinden yeni manyetik alanların çıkmasıyla (yani bölgenin karmaşık hale gelmesiyle) oluştuğu saptanmıştır.

Birkaç saat süren tipik bir güneş patlamasıyla 1021 – 1025 Joul’luk enerji açığa çıkar. Bu enerjinin bir kısmı, her frekansta elektromanyetik ışınım olarak uzaya yayılır ki, patlamayı biz bu sayede gözleyebi­liriz. Patlama enerjisinin diğer bir kısmı ise, 10 mil­yar tona varan ve manyetik ilmek tepelerinde hapsolan Güneş plazmasını, genişleyip açılan man­yetik ilmeklerden saniyede 1000 km’ye varan hızlarla uzaya savurur. Tüm güneş sisteminin içine yayılan bu plazma, elektronlardan ve yüklü atom çekirdek­lerinden oluşmuştur. Kozmik ışınlar dediğimiz bu plazmanın Dünya yöresindeki hızı, saniyede 400 km kadardır. Bir güneş patlamasından sonra, yüksek enerjili kozmik ışınlar, aşağı yukarı 30 dakikada Dünya’ya ulaşır. Daha düşük enerjili parçacıkların dünya’ya ulaşması ise 24 saat alabilir. Güneş’te patlama­nın olduğu bölgenin boyutları,10.000-300.000 km ola ­bilir. Büyük ölçekli patlamalar daha şiddetli, daha par­lak ve daha uzun ömürlüdür.

Güneş patlamalarıyla uzaya yayılan kozmik par­çacıklar, Dünya’ya ulaştıklarında Dünya’nın manyetik alanı tarafından frenlenirler. Dünya’nın manyetik alan çizgileri içerisinde hapsedilen bir kısım kozmik ışın­lar, Dünyayı çepeçevre saran Van Allen kuşaktan dediğimiz ışınım kuşaklarını oluştururken, diğer bir kısmı da manyetik alan çizgileri tarafından manyetik kutuplara yönlendirilir ve oralarda Aurora dedi­ğimiz kutup ışımasını oluştururlar. Kozmik parçacık­ların Dünya iyonosferine kadar ulaşan diğer bir kıs­mı ise, iyonosferin kalınlığını, biçimini ve yerini de­ğiştirdiği için Dünya da televizyon ve haberleşme yayınları bir süre parazitlenir.

avatar
  Subscribe  
Bildir