Güneş çarpması belirtileri ve tedavisi? Sıcak çarpması nedir

0
103

Güneş çarpmasına ne iyi gelir

Sıcak bir çevre içinde yaşamak, özellikle çalış­mak zorunda olanlarda vücut ısısı ancak terleme yoluyla kaybedilir. Terleme mekanizmasının bo­zularak terleme faaliyetinin durması halinde yüksek ateşle seyreden bir koma meydana çıkar.

Hiperpireksi (aşırı ateş yükselmesi) ısı ve nemin yükseldiği yaz mevsimlerinde görülen, vücut ısısının 41.1 °C’ın üzerine çıkması ile tanımlanan ve mortalitesi (öldürücûlüğü) olan bir olaydır. Sıcak (veya güneş) çarpması, hиperpireksi sendromlarından biri olup, ısı regülasyonu mekanizma­sının önemli derecede bozulması ile terlemenin dur­ması sonucu ortaya çıkan yüksek ateş ve şokla karakterlenen, komaya ve ölüme neden olan bir durumdur.

Sıcak çarpması veya güneş çarpması en sık ola­rak önceden kronik bir hastalığı olan yaşlılarda or­taya çıkar. Bu hastalıklar arasında arterioskleroz (da­mar sertliği) ve kalp yetmezliği. Özellikle diüretik (idrar söktürücü) alan hastalar önemlidir. Diğer predispozan (hazırlayıcı) faktörler arasında diabetes mellitus (şeker hastalığı), alkolizm, atropin benzeri ilaçların kullanımı sayılabilir Ayrıca ektodermal displazi, konjenital olarak ter bezlerinin yokluğu veya ağır skleroderma gibi cild bozuklukları sonucu deriden ye­terli ısı kaybı yapılamadığından, sıcak çarpmaları bu hastalarda kolaylıkla oluşabilir. Doğrudan güneşe maruz kalınması gerekli değildir. Sıcaklık artışı, sı­cak havanın herhangi bir peryodunda gelişebilir. An­cak ılıman iklimde insidans (görülme sıklığı), sürekli sıcak dalgaları ve 32,2°C veya daha yüksek ısılar­da artma gösterir. Yüksek nem (% 60-75), güneş çarpması için gerekli diğer bir faktördür.

Güneş çarpmasının temel mekanizması “ter az­lığıdır; hastalarda akut belirtilerin başlamasından önce çoğunlukla terleme durmuştur. Terlemenin ke­silmesi bilinmeyen sebeplerle ısı düzenleme meka­nizmasının intrinsik (vücut içinden) olarak bozulma­sına bağlıdır.

Sıcak çarpmasının birkaç uyarıcı belirtisi olabi­lir. Şuur kaybı ilk bulgu olarak ortaya çıkabilir. Başağrısı, baş dönmesi, baygınlık, karın ağrısı, şuur bu­lanıklığı ve sık soluma diğer hastaların şikаyetleri ola­bilir.

Daha ağır vakalarda delirium (hezeyan, sayıkla­ma) gelişebilir. Hastanın muayenesinde yüksek ateş ve ileri derecede halsizlik önemli bulgulardır. Rektal (makat) yoldan bakılan vücut ısısı 41,1 °C’den daha fazladır ve bu tehlikeli bir durumun işaretidir. Cild sıcak ve kurudur, terleme yoktur nabız artmış solu­num hızlanmıştır. Kan basıncı yükselmiş olabilir. Kas­lar gevşektir; refleksler zayıflamıştır. Durumun ağır­lığına göre uyuşukluktan komaya kadar giden bilinç değişiklikleri vardır. Ağır vakalarda şok sıktır. Kan ve idrar incelemesi bazı anormallikler gösterebilir. Lökositlerin (akyuvarlar) artışı ve idrarda protein çık­ması, kan üre düzeyinde yükselmeler karakteristik bulgulardır. Asit baz dengesi ve elektrolitlerle ilgili bozukluklar vardır. Elektrokardlyogram çeşitli ritm ve iletim bozuklukları gösterebilir. Ayrıca çeşitli kana­ma ve pıhtılaşma testlerinde anormallikler saptana­bilir. Karaciğer zedelenmesi sık bir bulgudur; 24-36 saat içinde gelişerek karaciğer fonksiyonlarında bo­zulma ve sarılığa yol açar. Böbrek yetmezliği de sı­cak çarpmasının sık bir komplikasyonudur.

Sıcak çarpmasında tedavi, acil yaklaşımları ge­rektirir. Zaman en önemli faktördür. Hasta, yeterli hava sirkülasyonu olan serin bir yere alınmalı ve üze­rindekiler çıkarılmalıdır. Sıcak çarpmasında terleme­nin kesilmesi ve ısı regulasyon mekanizmasının ye­tersizliği söz konusu olduğundan, dıştan ısı kaybı­nın temini gerekmektedir. Bunun için en etkin yak­laşım hastayı “buzlu su banyosu“na daldırmaktır. Buzlu su banyosu içinde iken hastanın vücut ısısı rektal yoldan izlenmeli ve 38,3°C’nin altına düştü­ğü zaman banyoya ara verilmelidir. Fakat ateş tek­rarlarsa (“ febrile rebound” ) tedaviye yeniden baş­lanmalıdır. Buzlu banyo temin edilemediği taktirde hastanın bir vantilatör altında soğuk ıslak havlularla örtülmesi faydalı olabilir Banyodan sonra cilde mahaldeki perifer kanının beyin ve iç organlara geri dö­nüşünü uyarır. Damar yolundan sıvıların verilmesi ile sıvı kayıpları düzeltilirken kalp yetmezliğinden ka­çınılmalıdır. Kanaması olan hastalara taze kan ve­rilmelidir.
Yüksek ısıya karşı hassaslık ve ısı regülasyonu düzensizliği birkaç gün kalabileceğinden, bu durum geçer geçmez hastaların hemen tekrar çalışmasına ve sıcağa maruz kalmasına izin verilmemelidir.
Prognoz, tedavinin hızlı ve enerjik oluşuna bağ­lıdır. Erken ve uygun şekilde tedavi edilen hastala­rın hemen hepsi kurtarılabilir. Tedavi edilemeyenler­de ölüm ihtimali yüksektir.

avatar
  Subscribe  
Bildir