Gel-git nedir? Dünya kendi etrafında kaç zamanda döner?

0
9

AY VE GÜN SÜRELERİ

Gün süresi, Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönme süresi, ay süresi de, Ay’ın Dünya etrafındaki yörüngesi üzerinde bir tam dolanma süresi­dir. Ancak bu hareketler, gökyüzünde belli nirengi noktalarına göre ölçüldüğünden, nirengi noktasın­da biraz hareketliyse ay ve gün süresi, seçilen ni­rengi noktasına bağlı olarak farklı değerler alır. Bu­na göre üç ayrı gün ve dolayısıyla üç ayrı zaman öl­çümü tanımlanmıştır: Gerçel güneş zamanı, ortala­ma güneş zamanı ve yıldız zamanı. Yıldız günü, or­talama güneş gününden dört dakika daha kısadır. Çünkü ortalama güneş, yıldızlara göre her gün dört dakika geç doğar, geç batar. Bu nedenle de gökyü­zünde bir ayda bir burçtan öbürüne geçer. Bir yıldız günü, yani Dünya’nın sabit yıldızlara göre bir tam dönme süresi, ortalama güneş zamanı cinsinden 23 saat 56 dakika 04.091 saniyedir. Ortalama güneş gü­nü süresi ise 24 saat kabul edilir. Kullandığımız sa­atler, bölgesel ortalama güneş zamanını gösterir.

Ay suresi de farklı nirengi noktalarına göre fark­lıdır. Yıldızıl (sideral) ay 27.321661 gün. kavuşum (synodik) ayı 29.539589 gün, ejderal (drakonik) ay 27.212 220 gün, dönencel (tropikal) ay 27.321582 gün ve ayrıksıl (anomalistik) ay 27.554551 gündür. Ay ve gün süreleri için gerçek değerler yıldızıl de­ğerlerdir. Ancak pratikte, ortalama güneş günü ve kavuşum ayı süreleri kullanılır. Ortalama güneş gü­nü ve ortalama güneş zamanının kullanılması, za­manın düzgün doğrusal aktığını kabul ettiğimiz için seçilmiştir. Bu şekilde düzgün doğrusal çalışan sa­atlerle zamanın ölçümü de kolaylaşmaktadır. Pratikte kavuşum ayının kullanılması ise nirengi noktası gü­neş alındığı için Ay’ın evrelerinin kavuşum ayına uy­gun olarak değişim gösterdiği içindir. Görsel olarak Ay’ın evrelerinin izlenmesi, kavuşum ayının izlenme­si demektir.

Ay ve Dünya birbirine çekımsel olarak bağlıdır ve ortak kütle merkezi etrafında yörünge hareketi ya­parlar. Ay, Dünya’ya uyguladığı çekim kuvvetiyle de­nizlerde kabarma-alçalmaları (gel-git olaylarını) mey­dana getirir. Ay, bir yerin öğlen çemberinden geç­tikten bir saat sonra, o yerdeki denizlerde kabarma olur; altı saat sonra da alçalma oluşur. Kabarma olan bir A noktasıyla 180° boylam farkı olan B noktasın­da da kabarma olur.  Bir saatlik zaman gecikmesi so­nucu Ay A ve B noktalarına farklı çekim kuvvetleri uyguladığı için, Dünya’nın dönmesi sürekli frenlenir. Dunya yavaşlar ve gun suresi zamanla uzar. Bu nedenle yaşadığımız her gün, bir öncekinden on mil­yarda üç saniye kadar daha uzundur. Diğer taraftan Dünya ve Ay çiftine dışardan faz­la etki olmadığı için, bu sistemin, toplam açısal momentumu sabit kalmalıdır. Dünya zamanla yavaşla­dığı için açısal momentum kaybetmekte, toplam açı­sal momentumun sabit kalabilmesi için de Ay’ın açı­sal momentumunun artması gerekmektedir. Bu da Ay’ın Dünya’dan uzaklaşması demektir. Böylece ay süresi de uzamaktadır. Bu, böyle devam edecektir, gün süresi uzayacak, ay süresi uzayacak ve yapı­lan hesaplara göre uzak gelecekte bir gün gün sü­resi = ay süresi = bugünkü 50 gün süresi olacak­tır. Yani o zaman Dünya kendi etrafında elli günde bir dönecek. Ay da Dünya etrafında elli günde bir yörünge hareketini tamamlayacaktır. Dolayısıyla Dünya Ay’a, Ay da Dünya’ya hep aynı yüzlerini gös­terecektir.

avatar
  Subscribe  
Bildir