[Filozof] Francis BACON Biyografisi (1561~1626)

0
96

1561-1626 İngiliz Filozof
Bilgi edinme yollarından biri olan deneysel yöntemi başlatmasıyla ünlüdür.
Saraya bağlı soylu bir ailenin oğludur. Eski geleneklere göre yetiştirilmiş, eskilerin düşüncelerini, bilgi edinme yollarını ve Aristo mantığını öğrenmiştir. Doğru kabul edilen öncüllerden yola çıkılarak bunların ulaştırdığı sonucu gerçek bilgi kabul eden bu yaklaşımı bir türlü benimseyememiştir.

Cambridge’de ki öğrenimini tamamladıktan sonra başka insan ve ülkelerin gerçekleri nasıl elde ettiklerini, özellikle insanlığın yararı için nasıl kullandıklarını öğrenmek için Fransa’ya gitti. Fakat kısa süre sonra İngiltere’ye dönerek meclise girdi. Burada Kraliçe Elizabeth l’in önem verdiği Essex beyinin yakını oldu. Fakat hainlikle suçlanan beyi yargıtayan-kurula girdi ve böylece kraliçeye yakınlaşmış oldu.
Kraliçenin hastalığı sırasında yerim alacak James l’e yaklaşacak zaman ve zemini de bularak eskisinden çok daha etkili bir düzeye ulaştı. Hemen hemen dört yıllık aralıklarla Başsavcı, Adalet Bakanı ve Meclis Başkanı oldu, sözü geçenlere yaklaşmada ve gözden düşenlerden uzaklaşmada büyük bir ustalık kazandı. Fakat servet ile güç toplama yolu ona felaket getirdi Karşı konulamayacak delillerle rüşvet aldığı, fakat bir hakim olarak doğru karar verdiği (rüşvet verenin aleyhine) anlaşıldı.

Ancak Kral James İ’in İşe karışmasıyla ağır cezalardan kurtulabildi. Siyasal yaşamının böylece sona ermesiyle boşalan zamanını, Shakespeare’in oyunlarını yazmaya ayırdığı söylenir. Fakat karşıt görüşte olanlar, Bacon’un Latince, Shakespeare’in İngilizce yazdığını ilen süzerek, iddiayı çürütmeye çalışmaktadırlar.
Davranışları beğenilmemece birlikte düşünceleri ile etkili ve yol gösterici olmuştur. Geçerli bulduğu yönteme, eski öğretilere, özellikle Ans-to ya karşı çıkarak ulaşmıştır. Bilginin bilgi için değil insanların yararı için kazanılması gerektiğini savunur, bilgide fayda arardı. Başvuru ve söz sahiplerinden aktarma, sınıflandırma. Tümevarım, Tümdengelim, Matematiksel yaklaşım, Deneycilik ve Modelcilik gibi bilgi edinme yollarından “sınıflandırma” ve “tümevarımın” birlikte uygulanmasıyla doğru bilgi edinilebileceğini söylüyordu.

Bir olay İncelenirken üç liste yapılmalıydı:
1. Olayın görüldüğü örnekler listesi,
2. Olayın görülmediği örneklerin saptandığı liste ve
3. Olayın hangi zaman ve koşullarda görüldüğünü örnekleyen liste. Bacon’a göre bu üç listenin analizinden üzerinde çalışılan şey hakkında gerçek bilgi edinilebilirdi. Bu yaklaşımı hem deneyciler hem matematikçiler gülünç buldular. Matematikçilere göre, bir şey hakkında bilgi edinmek için önce bir “hipotez” gerekliydi. Fakat bu üç listeden işe yarar bir hipotez elde edilmesi her zaman beklenemezdi Sonra, yaklaşımın yararlı olması için, listelerin eksiksiz düzenlenmesi gerekiyordu.
Doğrudan bir yaklaşım olan “Hipotez Yöntemi” kimi alanlarda “veri toplama ve sınıflandırmadan” daha yararlıydı. Fakat yüzyıllar sonra geliştirilen istatistiksel yöntemler. Bacon’a gülenlerin haksız olduklarını gösterdi. Çünkü bu yöntemler, olabildiğince çok örneğin gözlenmesini (ölçülebilir özelliklerin saptanması) ve bunların illşkilendirilerek olaylar ve eşya hakkında yasalara ulaşılmasını sağlıyordu. Böylece Bacon gözlemi (deneyciliği) sınıflandırma ve tümevarım ile birleştirilmiş ve yüzyıllar boyu bilimsel araştırmaları yönlendiren yaklaşımını geliştirmiş oldu.
Descartes bile Bacon’un yaklaşımından övgü ile söz ediyor ama kendi kullanacağı bir yöntem olarak benimsemiyordu. Onun yöntemi öklit’i aynen izleyen “tümdengelimci” matematiksel yaklaşımdı Bunun için ancak “sezgi” ile ulaşılabilen ilk ve her zaman doğru ilkeleri (prensipleri) öngörüyordu, örneğin “ısınan sıvılar genişler” İlkesini alıyor ve bundan “çevreye basınç yapar” sonucu çıkarıyordu Fakat bu yaklaşımının kalbin kanı vücudun her yanına nasıl gönderdiğinin açıklanmasında yetersiz kaldığını görüyor ve gerçeği W.Harvey’den (bir deneyci) öğreniyordu.
Bacon, eleştirilen yöntemini şöyle açıklıyordu: “Eski düşünürler örümcek gibidirler, kendi ürettikleri sıvı ile ağlarını örer, yani bilgi ağıni oluştururlar. Sırf veri toplama peşinde olanlar karıncalara benzerler, bir plan, bir ön düşünce olmadan oradan buradan toplama yaparlar. Halbuki önerilen yaklaşım arıların çiçekleri gezmesi gibi olaydan olaya geçmek, ilişkilerini incelemek ve elde edilecek sonucun bal gibi yararlı olabileceği biçimde hareket etmektir.
Kırk don yaşında yazdığı “Advancement o( Learnıng” adlı kitabında dinsel inançların, hurafelerin, sinir ve büyülerin bilimle ilgileri olmadığı açıklandı. Ancak duyulanınızla algıladığımız gerçeklerin işlenmesiyle doğru bilgilere ulaşılabileceğini savundu. Buna rağmen o da, bütün kendinden öncekiler gibi, yıldız (alından kurtulamadı 59 yaşında “Novum Organum (yeni organon) adlı kitabını yazarak Aristo’nun “Organon” adlı eserindeki akıl yürütme yöntemine karşı çıktı ve kendi yöntemini açıkladı Tümdengelimin matematiksel bilimlerde geçerli olacağını, diğer bilimlerde çok sayıdaki gözlemden (deneylerle elde edilen) tümevarım yoluyla yapılacak genellemelerin doğruya ulaştıracağını savundu.
Deney üzerinde durarak yeni bir çağ açan Bacon deney yapmıyor ve bu birçok eleştirilere yol açıyordu. Söylentilere son vermek için, arabasıyla kırlara açılıp İç organlan boşaltılan bir tavuğun İçine kar doldurarak soğuğun etkisini incelemek istedi. Ne yazık ki hayatının bu İlk ve son deneyinde çok üşüttü ve kısa bir süre sonra yaşamını yitirdi.

Kimler Neler Demiş?

Bildir
avatar
wpDiscuz