Deniz ve okyanus akıntıları nedir, deniz akıntılarının nedenleri.

0
217

Deniz akıntıları hakkında bilgi
O sabahki avdan Kaptan Hisao Fukumato’nun payına 3 büyük tai balığı düşmüştü. Bir gecelik bir çalışma karşılığı bir taka kaptanının bu denli paya sahip olacağı bölgeler bir elin parmaklarıile sayılacak kadar azdır. Balık ve deniz ürünlerinin bol ve zengin olduğu yerler yalnız Japonya kıyıları değildir. Kaptan Fukumato biraz belleğini karıştırsa Japon balıkçı gemilerinde çalışırken Avusturalya ve Batı Afrika kıyıları ile Newfoundland açıklarında böyle zengin bölgelerde büyük avlar yaptıklarını hatırlayacaktı.

Neden Japon kıyıları?
Neden Fildişi sahili açıkları? Neden Newfoundland? Bu soruların yanıtlarını veren Dünyamızın kan dolaşım sistemi diyebileceğimiz deniz akıntılarıdır.
Kaptan Fukumato’nun avlandığı Japon adalarının Pasifik Okyanusuna bakan kıyıları Güney Pasifikten gelen Kuro Şiyo adındaki sıcak ve deniz yüzünden akan akıntı ile Bering Boğazı yönünden gelen Üya Şiyo adındaki soğuk deniz dibi akıntısının çarptıkları yerdir. Isınan deniz suları yukarı çıkarken deniz dibinden aldıkları madensel tuzları da yüze getirirler.
Denizlerin hayat zinciri planktonlar dediğimiz çok ufak canlılarla başlar. Planktonlar güneş ışınları etkisi ile özümseme yaparak daha büyük canlılar için bulunmaz bir besin maddesi oluştururlar. Madensel tuzlar hem planktonların hem de onları yemeye gelen diğer canlıların gelişmesi ve üremesi için gerekli maddeleri içerir. Bu bakımdan madensel tuzların yüzeye çıktığı bu yerlerdeki planktonlarla onları yemeye gelen küçük balıkların bolluğu büyük balıkları da oraya çeker. Bol ve rahat gıda bulan her boy deniz yaratığı rahatça ürer ve bölgede büyük bir balık zenginliği yaratır.
Bugün Dünyada yılda avlanan balık 70 milyon ton civarındadır Bu miktarın 10 milyon tonu Japon balıkçıları tarafından Japonya kıyılarında avlanır.
Türkiyenin yarısı kadar alanda Türkiyenin nüfusunun 2.5 katı kadar insan yaşıyor. Bu insanların protein gereksinmeleri ancak böyle zenginliklerle ve zenginlikleri Japonya kıyılarına götüren akıntılarla sağlanıyor. Tıpkı hücreleri besleyen kan dolaşımı gibi.
Dünyanın birçok yerinde deniz ürünü zenginlikleri yaratan akıntıların en büyükleri 3 Okyanustaki 5 akıntıdır Pasifik ve Atlantik Okyanuslarında Güney ve Kuzey yarım kürelerde olmak üzere ikişer akıntı vardır. Bu akıntılar Ekvatörde aynı yönde doğudan batıya akarlar. Ancak Kuzey yarım küresi akıntıları kuzeye dönerek saat akrebi yönünde bir dönüşle devresini kapar. Güneye dönen sular ise Güney yarım küresinde saat akrebinin ters yönüne dönerek dolaşımını tamamlar. Görünüş Ekvator üzerinde birbirlerine değerek çalışan iki dişli durumundadır.

Deniz akıntıları haritası

Hint Okyanusu akıntısı ise Avusturalya ve Güney Afrika arasında bir daire çevirir. Ancak bu daireyi Hindistan önlerinde boyar. Kışın esen Muson rüzgarları ile yazın esen kuzey rüzgarları etkisiyle senede iki defa yön değiştirir ve Hindistan sahillerinde bazen Hint Okyanusu akıntılarına uyar bazen de ona göre ters akan akıntılar oluşturur. Antarktika etrafında batıdan doğuya çepçevre dönen soğuk su akıntısı da kendine özgü bir akıntıdır.

Akıntıların boyutları da çok büyüktür. Meşhur Gulfstream akıntının Chesapeake koyu önünde ölçülen debisinin yani taşıdığı suyun miktarının saniyede 74 milyon m olduğu saptanmıştır. Varsayın ki Marmara denizi boşaltılmıştır. Bu büyüklükte bir akıntı ile 13 saatte tekrar doldurulabilir.

Deniz akıntısı nasıl oluşur?
Kan dolaşımı duran bir insanın yaşamını sürdürebilmesi düşünülemez. Ya Dünyanın kan dolaşımı durursa ne olur? Böyle bir varsayımı nedenlerde beraber kalktığını kurarsak Dünyada da yaşam kalmaz çünkü akıntıları meydana getiren en önemli nedenlerden biri Dünyanın dönmesidir. Varsayımımızda akıntıları durdurmak için Dünyanın da durduğunu düşünürsek o zaman hayatın da sona ermesi doğal olacaktır. Konumuz akıntıların etkilerini anlatmak olduğuna göre nedenlerinin yitirilmeden akıntıların durduğunu ve denizlerin sakin birer göl haline geldiğini düşünelim.
önce Kaptan Fukumatonun ülkesi Japonya üzerindeki yüz on beş milyon insan gıda gereksinmesini karşılayamaz Japon denizleri gibi milyonlarca insanın protein gereksinmesini oluşturan Newfoundland, İzlanda, Batı Afrika ve Batı Avusturalya bölgeleri insanları besleyemez hale gelir.

Yalnız zengin bölgelerin balıkları değil yumurtlamak için yer değiştiren bütün balıklar yok olur. Çünkü bir teoriye göre yumurtalarını uzak yerlere bırakan balıklar akarsu ağızları gibi yumurtlama yerlerini denizlerin akıntısından bulurlar örneğin Karadeniz Boğazından Karadeniz’deki ırmak ağızlarına yumurtalarını bırakmak için hiçbir balık geçmeyecektir. Bu İstanbul Balıkçılığının ölümü demektir.

Deniz akıntılarının sıcaklık dağılışı üzerindeki etkileri
İskandinav limanları ve Baltık Denizi yılin 9 ayı donacak ve deniz trafiği duracaktır. Çünkü bu limanları donmaktan koruyan Gulfstream akıntısının sıcak sularıdır. Eğer hiç akıntılar olmasaydı bir denizler hakimi Büyük Britanya İmparatorluğu düşünülemezdi Tarihte kuvvetli ticari filoları ve deniz armadaları ile kurulan bu imparatorluğun yılın 6 ayında donan limanları ve buzlarla kaplı bir Manş Denizi ile gelişeceğini düşünmek olanaksızdır.
Avrupanın iklimi de esaslı bir şekilde değişecektir. Çünkü Avrupayı ılıman tutan önemli etkenlerden biri Gulfstream’ın sıcak sularının Atlas Okyanusu üzerinde meydana getirdiği alçak basınç merkezleridir.
Ekvatorda ise durum bambaşka olacaktı. Güneş ışınlarının enerjisi ile ısınan sular başka yerlere akamadığı için enerlerini başta buharlaşma sonra da kaynama suretile kaybedeceklerdir. Yoğun bir buharlaşma nedeni ile sisler içinde yer yer kaynayan denizdeki gemiler de başka türlü olacak, özel yalıtma maddelerde yapılmış soğuk hava tertibatlı ve yalnız radarla hareket eden tekneler herhalde denizlerde ulaşımı çok değişik bir şekle olacaktı.
Bu örnekler daha arttırılabilir ama çıkan sonuçlar her zaman fizik kurallarına aykırıdır.
Evren bütün kuralları ile bir bütündür. Yaşam evrenin bu kurallarına uyma modelinden başka bir şey değildir. Bu nedenle denizleri akıntısız bir dünya başka fizik kuralları, kısaca başka bir evren demektir. İnsanın kan dolaşımından ayrı düşünülemeyeceği bir evrende, Dünyayı da deniz akıntılarından ayrı düşünmek olanaksızdır.

Avdın SEZGİNER

Kimler Neler Demiş?

Bildir
avatar