[Bilim Adamı] Michael Faraday biyografisi, hayat hikayesi, buluşları (1791~1867)

0
29

Bütün devirlerin en büyük bilim adamı ve araştırıcılarından olan Michael Faraday hayatını elektrik ve manyetik konularının incelenmesine adamış; on dokuzuncu yüzyıl içinde elektriği anlaşılması güç bir olay olmaktan çıkararak onu insanlığın ve endüstrinin bir kölesi haline getirmiştir. Faraday’ın manyetik güçten elektrik elde etme anlamını taşıyan induksiyon yoluyla cereyan elde etme (induced currents) buluşu yeni bir devrin müjdecisi olmuş: bu buluş sayesinde daha sonra gelen bilim adamları dinamo ve elektrik Jeneratörü gibi şeyleri bulmuşlardır.

İnsanlık bugünkü elektrik ışığı, elektrik gücü, telefon, telgraf, telsiz telgraf ve daha binlerce cihazı Faraday’ın ortaya koyduğu buluşlara borçludur. Fizikçi olduğu kadar büyük bir kimyacı da olan Faraday’ın elektroliz (elektrikle tahlil) araştırmaları da ayrıca önem taşır. Alçak gönüllü, sabırlı ve parlak bir bilim adamı olan Faraday’ın başarılan İnsanlık tarafından ulaşılmış başarıların en yüksek değerde olanlarıdır: çünkü ürünleri bitip tükenmek bilmez; sonraki ilerlemeler bu büyük araştırıcının çabalarına gölge düşürmemiş, aksine onlara daha bir Önem ve şeref kazandırmıştır.

Büyük kimyager Sır Humprcy Davy’e, hayatının son günlerinde bir arkadaşı, buluşları içinde hangisinin en önemli olduğunu sormuştu, duruşunu ve mesleki şöhretini kıskançlıkla korumaya çalışan Davy, önce birkaç buluşunu sıraladı. Sonra, gözleri parlayarak sözünü şöyle tamarnladı: «Fakat, bütün buluşlarımın en önemlisi, şüphesiz, Michael Faraday’i bulmuş olmamdır.» dedi.

Michael Faraday 22 Eylül 1791 de Londra’da doğdu. Demirci olan babası, yaşantıları İçin gerekli parayı zar zor bir araya getirebiliyordu. Faraday çocukluğunu yoksulluk içinde geçirdi ve ilk öğretimden sonra okulu bırakıp çalışmak zorunda kaldı. Eğilimi, yıllar sonra kendisinin de belirttiği gibi, «bir okulda bir miktar okuma yazma ve aritmetikten ibaretti». 13 yaşında iken bir kitapçı yanında çalışmaya başladı. İşi, ilk önceleri gazete dağıtıcılığı idi. Bir arkadaşının sözleriyle, «Faraday, alnında bir yığın kahverengi bukle ve kolunda bir paket gazete ile Londra kaldırımlarını aşındırdı, bir süre». Gazete satıcısı olarak o kadar başarılı idi ki, dükkan sahibi Faraday’ı kendisine yardımcı yaptı. Ona ciltçilik ve kırtasiyecilik sanatını öğretecekti. Bundan sonraki birkaç yıl Faraday için çok dolu geçti; bir taraftan sanatı öğrenirken, bir taraftan da, doymak bilmez bir istekle, bütün boş zamanlarını okumaya vermişti. Özellikle, kimya ve elektrik konularında ne bulursa okuyordu. Kısa bir zaman sonra da kitapçılığı bırakıp, bilimsel çalışmalara başladı. Bütün ilgi ve İsteğinin bilimsel konularla uğraşmaya yöneldiği bu sıralarda iyi bir rastlantı Faraday’ın yaşantısının dönüm noktası oldu.

Bu olayı Faraday şöyle anlatıyor: «Çıraklığım sırasında, ustamın müşterilerinden ve aynı zamanda Kraliyet Enstitüsü üyesi olan Mr. Dance kanalıyla, Sır Humprey Davy’nin birkaç konferansını dinlemek fırsatını buldum. Konferanslardan notlar çıkardım ve sonra bunları resimlendirip, şekillendirerek hemen hemen konferansların bütününü yeniden yazdım. En alt kademede de olsa, bilimsel bir işle uğraşmak bana öylesine cazip geliyordu ki, basit dünya görüşüm ve cehaletim beni bu notları Kraliyet Enstitüsü Müdürüne göndermeye itti. Kolayca tahmin edebileceğiniz gibi, hiçbir cevap alamadım. Bunun üzerine Faraday, yılmayarak, pek ilgi ve zevkle dinlediği konferans notlarını Sır Davy’nin kendisine göndermiş ve «bilimin hizmetine girmek» için izin istemiştir. Davy bu kabiliyetli ve istekli genci kendisine yardımcı almakta tereddüt etmedi. Böylece Faraday, Kraliyet Enstitüsünde, haftalığı altı dolara, laboratvar asistanı olarak çalışmaya başladı. Sır Davy ile bu müşterek çalışma yılları her ikisi için de son derece verimli olmuştur.

Ekim 1813 – Nisan 1815 tarihleri arasında Davy, asistanı Faraday ile Avrupa’da o devrin en ünlü laboratuarlarını ziyaret etti. Bu seyahat, 22 yaşındaki Faraday için çok yararlı olmuş, görgü ve bilgisine pek çok şey katmıştır.

1815‘te Londra’ya dönünce Faraday ikinci kez Kraliyet Enstitüsünde çalışmaya koyuldu. Artık Faraday bir araştırma ve buluş yaşantısı içine girmişti.

Mayıs 1815‘ten itibaren Faraday’In hayatı daimi bir gelişme içinde geçti. Bu devrede Faraday, kimya araştırmaları ve kimyasal olayların açıklanmasıyla uğraşıyordu. Bu araştırmaları, önceleri Davy’nin başlattığı yönlerde oldu ve Davy’nin buluşlarına yeni gelişmeler ve katkılar getirdi.

1820’de, Faraday bilinmeyen iki yeni karbon klor çeşidi ve yeni bir karbon bileşimi buldu.

1821’de evlenen Faraday’ın evlilik hayatı uzun ve mutlu geçmiştir.

1823’te, klor gazını, kendi basıncı vasıtasıyle, sıvıya dönüştürmeyi başardı. Artık Faraday Davy’i de aşmıştı. Klorun sıvı haline dönüşmesi oldukça önemli bir buluştu ve diğer gazlarla da aynı çeşit deneylerin yapılmasına yol açtı. Ve aynı çeşit sonuçlar alındı. Faraday, hayatının bu devresinde, çeşitli gazları sıvı haline dönüştürmek yanında, gazların yayılması konusunda da ilk deneyleri yaptı. Bu arada, çelik alaşımlarını inceledi; birkaç tane yeni optik cam çeşidi meydana getirdi ve benzol bulgusunu ilan etti.

1823’te Faraday Kraliyet Cemiyetine üye seçildi ve iki yıl sonra da Kraliyet Enstitüsü Laboratuar Müdürlüğüne getirildi.

1833’te, yaşadığı sürece olmak kaydıyla, Kraliyet Enstitüsü Kimya Profesörlüğüne atandı.

1824’ten itibaren Enstitü üyelerine resmi konferanslar vermeye başladı. Bu konferanslar «Cuma Akşamı Sohbetleri» adıyla anılmak tadır. Aynca, sadece çocuklar ve gençler için bir seri Noel konferanstan düzenledi. Çocuğu olmadığı için, Faraday bütün çocukları pek sever ve onlara özel ilgi gösterirdi.

1821’de Faraday, elektromanyetik konusunda ilk deneylerini yapıyordu. Faraday, bir elektrik akımının, bir mıknatısın, bu akımı taşıyan tel etrafında dönmesine sebep olduğunu; veya cereyan geçirilen bir telin sabit bir mıknatıs etrafında döndüğünü göstermişti. Bundan sonraki on yıl, manyetik kuvvetleri elektrik gücüne çevirmek için yapılan deneyler ve diğer araştırıcı ve bilim adamlarının bu konudaki çalışmalarını incelemekle geçti.

1821 – 1831 arasında Faraday, manyeto-elektrik hasıl etme konusunda dört deney yapmış, fakat hiçbir sonuca ulaşamamıştı. Olumlu veya olumsuz bir sonuca ulaşmadan bir işin peşini bırakmayan Faraday, problemi çözmek yolunda beşinci deneyine başladı.

1831 Kasımında Faraday, bir devir açacak olan buluşunu Kraliyet Cemiyetinde açıkladı. iletken bir tel, manyetik bir alana dik olarak hareket ettirildiğinde, elektromuharrik kuvvetin oluştuğunu gösterdi. Eğer, söz konusu tel, bir kapalı devrenin parçası ise, aynı şekilde hareket ettirilmesi induksiyon yoluyla elde edilmiş cereyan oluşumu şeklinde sonuçlanmaktaydı. Bundan sonra, manyetik bir alan ortasında dönen bakır kurs deneyini yaptı. Kurs döndüğü sürece, elektrik oluştuğunu ve dönme yönü değiştirilince, elektrik akımının da yön değiştirdiğini buldu. Bu buluşuyla, Faraday, elektriğin yeni ve tükenmek bilmez kaynağını ortaya koyuyordu. Bu deneylerden önce, mıknatıs elektrikten elde ediliyordu. Faraday ise, manyetik güçten elektrik elde etmek istedi ve bunu başardı. Faraday’ın bir manyetik alanın kutupları arasında dönen kursu, «manyetik elektrik cihazı», gerçekte ilkel bir dinamo idi. Böylece, Faraday, elektriğin ticari ve pratik amaçlar için kullanılmasına da yol açmış oluyordu.

Elektromanyetik induksiyon üzerindeki çalışmalarından sonra, Faraday bir birliğe ulaşma çabası İçinde, 1833’de, o zamana kadar bulunmuş olan elektrik çeşitlerinin (sürtünme yoluyla elektrik, galvaiilk elektrik, voltalk elektrik, manyetik elektrik ve termik elektrik olmak üzere beş çeşit) temelde birbirinin aynı olduğuna karar verdi. «Kaynağı ne olursa olsun, elektriğin niteliğinin aynı olduğunu» ortaya koydu. Bundan sonra, Faraday, elektrokimya ve elektroliz adını verdiği elektrokimyasal ayrışım üzerinde çalışmaya koyuldu.

Elektrolizin temel kanunlarını buldu ve bugün evrensellik kazanmış olan bir takım yeni terimler yarattı, örneğin, ayrışımı sağlayan pilin uçlarına «kutup» yerine «elektrod», elektrik cereyanı ile ayrışan maddeye «elektrolit» ve ayrışan elektrolitin meydana getirdiği maddelere de «iyon» adını verdi. Bundan başka «anod», «katod», «anlyon», «katlyon» terimlerini ortaya attı. Elektroliz konusunda ilk kantltatif deneyleri yaptı ve bu konuda iki büyük kanun formüle etti. Bunlar : — «İçinden elektrik cereyanı geçirilmesiyle bir elektrolitden ayrışan madde nin kitlesi : (t) elektrolitden geçen toplam elektrik miktarıyla; (2) ayrışan maddenin kimyasal eş ağırlığıyla orantılıdır.»

1841’de Faraday hastalandı. Sinirleri bozulmuş, zihni sarsılmıştı. Üç yıl hiçbir bilimsel çalışma yapmadan, hatta bilimsel bir yazı bile okumadan geçli. Dinlenmek üzere, kansı ve kardeşiyle, İsviçre’ye gitmişti. Faraday bu zihni yorgunluğu atlatarak, 1844’de araştırmalarının üçüncü ve son safhasına başladı. Bu devrede konu ışık ve manyetik güç idi. Faraday, manyetik gücün ışık üzerindeki etkisini arayan ve bulan İlk İnsandır.

1845’de, polarize edilmiş bir ışık, kuvvetli bir manyetik alan içine yerleştirilmiş şeffaf bir maddeden geçirilirse, polarma alanının döndüğünü buldu. Bugün, manyeto-optik bilim dalında bu buluş «Faraday Etkisi» olarak anılmaktadır. Dünya bilim tarihinin en büyük deneysel filozofu olan Faraday’ın deney ve buluşları saymakla bitmez. Yukarıda açık(ananlardan başka, jeoloji, optik cam, metalurji, mekanik, akustik ve ısı konularında da pek çok deney ve araştırma yapmıştır.

Faraday, Kraliyet Enstitüsündeki 54 yıllık çalışma ve meslek hayatında, Kraliyet Cemiyeti Kataloğunda adı geçen 158 tebliğ vermiş; yüzlerce bilimsel ve akademik paye, Unvan, madalya, derece, şeref rütbeleri ve diğer nişanlarla onurlandırılmıştır. Fakat, bunlardan sadece birini kabul etmiştir. Ömrü boyunca Kraliyet Cemiyetinde çalışma olanağı.

1858’de emekliliğe ayrılarak, Karlice Victoria’nın kendisine tahsis ettiği eve çekildi. Emeklilik yıllarında, Faraday, bilim aşkını ve ihtirasını yazarak gideriyordu. Ancak, yavaş yavaş sıhhati bozuldu, kuvvetten düştü ve 25 Ağustos 1867’de, bir şeyler yapmış olmanın huzuru içinde, öldü.

Kimler Neler Demiş?

Bildir
avatar
wpDiscuz